LIBANGA 12
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
EMAMAKI: 80
SIKHATSI: 2½ EMA-AWA
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKILASINI
Buka nankha emaphuzu lalandzelako:
Sonkondlo utsi bantfu bakhala sililo ngabosidlani labahluphako.
Tintfo betibahambela kahle bisidlani kodvwa basenkingeni.
Sonkondlo uyafunga utsi bosidlani batakubona lokukhulu.
BUKA IRUBHRIKI YEKUMAKA TINKONDLO SICHIBIYELO A
Sonkondlo ulikhetse kahle ligama lelitsi insika ngobe insika lugodvo lolusimisa indlu yonkhe lolutfolakala ekhatsi nendlu, umnumzane welikhaya uyinsika yelikhaya ngobe nguye loyinhloko nalobambe likhaya lonkhe.
Lenkondlo ikhuluma ngemnumzane welikhaya loshonile.
Lesiphumuti isizuri sikhombisa kudvonsa umoya nekuphumula emgceni, loku kuletsa sigci enkondlweni.
Kuwa kwensika emmangweni kwenta kutsi umndeni usale uhlupheka nelikati lilale etiko ekhaya.
Ummango uyalahlekelwa ngoba intfutfuko neligalelo lalona loshonile ekwakheni nasekusiteni ummango alibe lisaba khona, njll
Sonkondlo usebentise luphawu lolusibabato kugcizelela kubaluleka.
Sonkondlo ufuna kusitjela kutsi gogo usilulu selwati, sekulondvolota emagugu nemasiko esive.
Sonkondlo ucondze kusitjela kutsi gogo akabandlululi.
Imvumelwano mkhatsini.
Sihloko lesitsi umtapo siyahambisana naloko lokushiwo yinkondlo ngobe umtapo kulapho kugcinwa khona tincwadzi telwati, kantsi gogo naye ungumtapo welwati emphilweni yetfu.
Ucondze kutsi titukulwane tiyasitakala ngobe titfola lwati nemagugu kulomtapo longugogo.
Nobe nguyiphi imphendvulo leshaya emhlolweni yemukelekile.
Ummango kumele wakhele lasebagugile indzawo lephephile.
Ummango kumele kumele uciniseke kutsi bogogo banikwa tinsita.
Ummango kumele uciniseke kutsi bantfu labadzala abahlukunyetwa baphatseka kahle.
Banikwa kudla. Njll.
Ngentenjani manje.
Sonkondlo umangele ngaloku lokwentekile.
Yinkondlosililo: lenkondlo ikhuluma ngekushona kwalowo sonkondlo lamtsandzako.
Tetsamelilwati tifundza kutsi umuntfu kumele awagcine emavi lakhulunywe ngumuntfu loshonile ngobe asuke amumetse lukhulu.
Sonkondlo ukhuluma ngekushona kwemuntfu lamtsandzako.
Indzaba ayitsatse nankha emaphuzu lalandzelako:
Nesitfunti sakho siyasindza.
Lomfanekisomcondvo longenhla sihabiso. Sonkondlo wandzise sitfunti wasenta saba ngendlela lenkhulu nalesabekako.
Liphango lakho lingumgodzi wemayini.
Lomfanekisomcondvo longenhla sifanisongco. Sonkondlo ufanise liphango nemgodzi wemayini kepha akatisebentisi takhi tekufanisa.
Seloku wafika ugcishatela ngenkhani.
Lomfanekisomcondvo longenhla simuntfutiso. Sonkondlo ufanisa iSahara nemuntfu lohamba ngetinyawo agcishatela.
BUKA IRUBHRIKI YEKUMAKA TINKONDLO SICHIBIYELO A
Leyo naleyo ndzima inemigca lesihlanu.
Usho kwekutsi lomfula usita balimi bemaBhunu ekuniseleni emasimini kanye nato tonkhe tidzingo tawo letidzinga emanti
Kusho kwekutsi igcina ingene elwandle. 6.3. 1
Usebentisa sifanisongco.
Sidvonsamoya.
Lomfula usita bonkhe bantfu lapho ufinyelela khona.
Luchumanosicalo lolucondzile.
Imvumelwanosicalo.
Imvelo, umfula.
SIGABA B
Bahlolwa batawuveta sibekandzaba (simonhlalo) salenoveli ngekuveta indzawo, sikhatsi, badlali nekholelo.
Indzawo nesikhatsi: lendzaba yenteka etindzaweni letimbili: emaphandleni nasedolobheni.
Lushawulo wabanjelwa kuhlanyela insangu namankantjane.
Konkhe loku kufakazela kutsi lendzaba yenteka emaphandleni esikhatsini semasiko.
Esilumbini:
Tintfombi utfola umntfwana longasiye waLushawulo.
Konkhe loku kufakazela kutsi lendzaba yenteka esilumbini.
Lenkhulumo iveta kukhatsateka ngendlela LaMagagula laphuma ngayo.
Kusemakhaya, tindlu tifulelwe ngetjani. Kunelidladla.
Kuliciniso, akhona emadvodza latsi angaya kuyosebenta ekudzeni bese atsandzana nalabanye bafati, sibonelo: Tintfombi.
Bahlolwa banika imibono yabo. Sibonelo: indzaba iphetseke kahle ngobe yonkhe imibuto iphendvulekile ngenkinga yaLaMagagula, njalo njalo.
Ungumlingisi lonesimilo lesihle ngobe naku ukhombisa luvelo kuninatala.
Tintfombi yena abengenandzaba naloko lokwentekako ngobe angumsunguli walendzaba.
Ushubile umoya ngobe kucoshwa umuntfu lomdzala, insika yelikhaya, acoshwa yindvodzana yakhe.
Ummango ufundza kutsi nangabe uyindvodza ungayengeki kalula, funisisa emaciniso ngembi kwekutsatsa tinyatselo.
Akukukayicedzi ngobe bantfwabakhe bachubeka nekushona.
Nankha emaphuzu lamcoka:
Bahlolwa batawuveta singeniso, umtimba nesiphetfo.
Umlingisi lohambisana nekumela emaciniso nguMphikeleli.
Mphikeleli wacala ngekuya ekudzingisweni ngoba alwela inkhululeko.
Wazama kufundza khona lena ekudzingisweni kute atawuba nelwati lwekuphatsa.
Wavunyelwa kepha Tsabetse wacelwa kutsi akhishwe ngobe amdzala.
Waphikelela wabeka tizatfu tekungafundzi kwakhe sikhatsi sisekhona.
Wavunyelwa wachubeka wacedza.
Waya eVaal wayochubeka netifundvo takhe.
Wavula emakomiti ekutfutfukisa ummango waseMbalenhle.
Kwatsi nobe boMagumeni bangavumelani naye wachubeka ngekutitfoba lokukhulu.
Wangena elukhetfweni waphumelela.
Sihloko siyahambisana naloko lekukhulunywa ngako ngobe Mphikeleli ucale asesemncane alwela inkhululeko, wabuye walwela emalungelo akhe ekufundza sikolo. Wafundza wacedza, walwela tingucuko tendzawo yaseMbalenhle, kunetihibe kepha wagcina aphumelele.
Kubalela kusho kuphuma kahle kwelilanga; Mphikeleli ucondze kubona wonkhe umuntfu aphila kahle, kungekho nekukhetselwa indzawo, imisebenti ngekwelibala.
Bunye, inhlalakahle, kusitana.
Bafundzi bafundziswa kutinikela emsebentini wabo wesikolo, batinike sikhatsi lesinyenti sekutadisha
Wakhombisa kutitfoba nenhlonipho akazange ahlutfuke. Wakhombisa kutsi ungumntfwana lobatiko bantfu labadzala.
Uma sewubuka siphetfo salendzaba Tsabetse vele uyamati lomntfwana futsi wati netindzaba nemndeni wakaboMphikeleli.
Ummango ufundza kuba neluvelo, nekulalelisa kahle inkhulumo yemuntfu ngembi kwekutsi umphendvule.
Uma sibuka simo sesikhatsi kuyabonakala kutsi sikhatsi sanyalo ngobe kukhulunywa ngekucashiswa kwemakamelo, kukhulunywa ngelubandlululo.
UMDLALO
INDZABAMBHALO YEMDLALO
Bahlolwa abavete letincenye letilandzelako tesakhiwo semdlalo netigameko letiveta leto tincenye:
SINGENISO:
Kubalwa tincenye tesakhiwo semdlalo: Setfulo, ludvweshu, sicakacaka, sicongo, lupholavutfondzaba nesiphetfo.
UMTIMBA:
Setfulo semdlalo: Akuvele loku lokulandzelako:
Sibekandzaba, umlingisi losemcoka, inkinga labukene nayo.
Ludvweshu:
Sigameko lesicuketse kuphambana kwemibono kubangiswako nembangi netinhlobo teludvweshu lolutfutfukisa umdlalo.
Sicakacaka:
Tigameko letakha sicakacaka.
Sicongo:
Lesi akube sicongo semdlalo netigameko leticuketfwe ngulesicongo.
BUKA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABAMBHALO YEMDLALO SICHIBIYELO B
TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA:
Mkhalelwa abengafuni kutsi lihlazo lakhe latiwe bantfu bangaphandle, ngiko nje atsi bantfu abanake tabo tindzaba bayekele temuti wakhe
Umdlalo lobhalwe ngemphumelelo kumele ube nemnyakato lohambisana nenkhulumiswano. Kulesicashunwa lesingenhla kuyacocwa nje akukho lokwentekako.
Kuhambisana kwebalingisi nemagama abo.
Makhosi- naye wetsiwe walilandzela ligama lakhe ngobe uyise wakhetsa yena kutsi atsatse bukhosi.
Mkhalelwa ufanisa kukhuluma emaciniso njengenkhulumo yemuntfu lofako. Kuvamile kutsi lokukhulunywa ngumuntfu lofako kutsatfwe njengemaciniso futsi kulandzelwe njengobe kunjalo.
Simonhlalo setepolitiki yaselusizini bekukubambelela ebukhosini. Konkhe kuncunywa bukhosi hhayi inhlangano letsite njengobe kunjalo kuleminye imimango.
INDZABAMBHALO YEMDLALO
EMAPHUZU LABALULEKILE.
SINGENISO:
Kuchazwa kutsi umlingisi lomcoka emdlalweni ngulonjanifutsi silindzele kutsi abambe liphi lichaza emdlalweni.
Sib. Ngubangiswako, lohamba embili kuko konkhe, loncobako.
UMTIMBA
Ligama labangiswako, lkwentako emdlalweni , imphumelelo yakhe kulakwentako nobe kwehluleka kwakhe.
Sib. Kulomdlalo umlingisi lomcoka nguBatjele- konkhe lokwentiwa esikolweni kuholwa nguye, ulilunga lesigungu sebafundzi, etifundvweni takhe uhamba ngemalengisiso kantsi ugcina ancobile ngekuphumelela ngemalengiso njll.
SIPHETFO:
Kusongwa loko lebekucocwa ngako bese kushiwo kutsi umbhali uphumelele nobe wehlulekile kwetfula umlingisi lomcoka emdlalweni wakhe.
Sib. Nobe kungekho lokungaka lakwentako Batjele kodvwa ugcamile etinkhulumiswaneni ngobe tonkhe tingcoco tiholwa nguye kantsi ekugcineni kwemdlalo uphumelela ngemalengiso.
BUKA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABAMBHALO YEMDLALO SICHIBIYELO B
TIMPHENDVULO TEMIBUTO LEMIFISHA:
Batjele angabekwa ezingeni lesi-7 ngobe utibandzakanya ngalokugcwele etingcocweni temacembu ubuye abe nguye lotiholako
Ingcikitsi yalomdlalo yimfundvo. Loko sikusho ngobe kusukela ekucaleni kute kuyewufika ekugcineni ikhuluma ngemfundvo
Kuletheksthi lengenhla kuboniswana ngekucanjwa kwemagama etikhungo- kucamba ngemagama ebantfu, bantfu abatsatselwa tincumo kumbe imibono yebantfu icekelwe phasi- injobo itfungelwa ebandla.
Umbono waMaphahla awuzange uphumelele ngobe nasekumenyetelwa imiphumela kutfolakele kutsi kusetjentiswe emabito ebantfu.
Indlela lekukhetfwa ngayo emagama etindzawo emimangweni lesiphila kuyo, kunemehluko kuloku lokwentiwa kuletheksthi lengenhla ngalamaphuzu lalandzelako:
Bantfwana besikolo ababandzakanywa nakukhetfwa emagama
Loku lokwentiwa kuletheksthi kwentiwa licembu letembangave, njll.
Imibono yaMaphahla yekutsi kungetsiwa ngemagama etifikanamtfwalo ikhomba kutsi yena uhambisana nalabo lababulala tifikanamtfwalo. (imibono itawehluka)
Tetsamelilwati talomdlalo letisetikolweni tifundza kutsi kufanele tibambe lichaza ngalokuphelele etingcocweni temacembu:
Similo lesibi asemukeleni emmangweni - bangane labahle bayelulekana - uma ungatsatsi teluleko tebangani ugcina kabi njengaSatile lowagcinela esibhedlela naMaphahla wagcinela esitokisini aboshiwe, njll
Ingcikitsi yalomdlalo yimfundvo - Bahlolwa kumele banike inchazelo yabo yekucanjwa kweMkhuphukantsaba kuhambisane nemfundvo.
SAMBA SAKOKONKHE
TICHIBIYELO
SICHIBIYELO A
EMARUBRIKI EKUMAKA INDZABAMBHALO YETINKONDLO LULWIMI LWASEKHAYA 10 EMAMAKI
LULWIMI Sakhiwo, kutselelana emanti kwemibono kanye nesetfulo. Lulwimi, umoya. Nesitayela lesisetjentisiwe endzabenimbhalo
Emalengiso Kunekubumbana kwesakhiwo - Singeniso nesiphetfo kungemalengiso. -Imibono yakheke kahle yatfutfukiswa ngemalengiso. -Lulwimi, liphimbo nesitayela kuvutsiwe kungemalengiso.
Licophelo lelisetulu -Itheksti yakheke ngelicophelo lelisetulu. - Singeniso nesiphetfo kusecophelweni lelisetulu. - Imibono ilandzeleka kalula. -Lulwimi, liphimbo nesitayela kulungile kuhambisana nenjongo. - Umbhalo wetfulwe kahle.
Lokuncomekako -Sakhiwo lesicacile nemibono levakalako. - Singeniso nesiphetfo naletinye tindzima kubumbene. - Imibono iyevakala Lulwimi, liphimbo nesitayela kulungile .
Lokwenetisako - Kunebufakazi lobutsite besakhiwo. - Umbhalo awuvisiseki futsi awukabumbani. - kunemaphutsa lambalwa elulwimi, -liphimbo nesitayela lokufanene. -Tindzima tikahle.
Lokulingene - Sakhiwo siveta emaphutsa ekuhlela. - Imibono ihlangahlangene. - Kunemaphutsa elulwimi. -liphimbo nesitayela akuhambisani nenhloso yembhalo. -Tindzima tinemaphutsa.
Lokuyincenye - Kwetfuleka kabi nekungahleleki kwesakhiwo kwenta imibono ingevakali. - Emaphutsa elulwimi. nesitayela lesingakalungi kwenta umbhalo longenamphumelelo. - Tindzima tinemaphutsa.
LOKUCUKETFWE Kuvisisa sihloko. Kujula kwemibono, kwesekela nekuvisisa inkondlo
Kuvisisa sihloko ngalokujulile, kwehlwaywe tonkhe tinhlangotsi.
Timphendvulo letingemalengiso: 90%+. Timphendvulo letisecophelweni lelisetulu: 80 - 89%.
Tinhlobo letehlukile temibono lebanti lehehako tesekelwe ngemalengiso ngekucaphuna enkondlweni.
Kuvisisa luhlobo lwembhalo kanye nenkondlo ngemalengiso.
Licophelo lelisetulu
Kuvisisa sihloko ngelicophelo lelisetulu,kwehlwaywe tonkhe tinhlangotsi ngalokwenetisako.
Timphendvulo letinemininingwane lephelele.
Kunikwe tinhlobo letehlukene temibono levakalako, yesekelwe kahle ngekucaphuna enkondlweni.
Kuvisiswa kweluhlobo lwembhalo nenkondlo ngelicophelo lelisetulu.
Lokuncomekako
Ukhombisa kuvisisa abuye ahumushe sihloko ngalokuncomekako.
Imphendvulo inemininingwane lencomekako.
Unikete imibono levakalako, kepha ayikesekelwa yonkhe ngendlela lelindzelekile.
Kunebufakazi bekuvisisa luhlobo lwembhalo nenkondlo
ngalokuncomekako
Lokwenetisako
Uhumushe sihloko ngalokwenetisako.lamanye emaphuzu awakahlolisiswa
Kunemaphuzu latsite lamahle lasekele sihloko.
Leminye imibono yesekelwe kepha bufakazi kulesinye sikhatsi abenetisi.
Kunekuvisisa luhlobo lwembhalo nenkondlo ngalokwenetisako.
Lokulingene
Umtamo lolingene wekuphendvula umbuto.
Imphendvulo ikhombisa lwati loluncane ngesihloko.
Imibono ayenelisi kunekusekela lokuncane lokuchamuka enkondlweni.
Umfundzi usengakaluvisisi luhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
Lokuyincenye
Kungavisisi sihloko.
Imphendvulo inekuphindzaphindza kulesinye sikhatsi iphumile esihlokweni.
Umfundzi akanalwati lweluhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
Lokungenamphumelelo
Wehlulekile kuphendvula sihloko.
Umfundzi akanalwati lweluhlobo lwembhalo nobe inkondlo.
SICHIBIYELO B
I-Rubhrikhi yekuhlola I eseyi yeTemibhalo-[25 emamaki]
EMAZINGA
LOKUCUKETFWE [15]
KUCHAZWA KWESIHLOKO,
KUJULA KWEMIBONO, KUSEKELA NEKUVISISA UMSEBENTI LOMELE WENTIWE.
KUHLELEKA KWEMISEBENTI NEKUSENTJETISWA KWELULWIMI. LUHLAKA,SAKHIWO KULANDZELANA NEKWETFULWA KWEMIBONO
Lizinga 7
-15 Emamaki
Sihloko usivisisa ngalokujulile
Tonkhe tinhlangotsi tesihloko tidzingidvwe ngalokuphelele
Kunemibono lenembako levakalako lesekelwe ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Luhlobo lwembhalo nencwadzi lefundvwako ukuvisisa kahle.
-10 Emamaki
Singeniso nesiphetfo kubhaleke kahle kakhulu.
Imibono lebalulekile ihlelwe kahle kakhulu yasekelwa ngalokuvakalako.
Lulwimi, ithoni nesitayela kukhomba kucabanga lokutfutfukile, lokuncomekako nalokwemukelekako.
Lizinga 6
Licophelo Lelisetulu
½-11½ Emamaki
Sihloko sichazwe ngendlela lekhomba kuvisisa umsebenti. Tonkhe tinhlangotsi tesihloko tidzingidvwe ngalokwanele.
Imphendvulo inemininingwane yonkhe ledzingekako.
Imibono levakalako minyentana,
Isekelwe kahle ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Luhlobo lwetemibhalo nencwadzi ukuvisisa kahle.
Licophelo lelisetulu
-7½ emamaki
Indzaba ihleleke kahle
Singeniso nesiphetfo kuhle kakhulu.
Imicondvo, nemibono yakhe ilandzeleka kalula.
Lizinga 5
Lokuncomekako
-10 Emamaki
Indzaba ikhomba kuvisisa nekusichaza kahle sihloko.
Imphendvulo inemininingwane lencomekako.
Leminye imibono levakalako iniketwe yasekelwa ngekucaphuna encwadzini ,kodvwa hhayi
Lokuncomekako
-6½ Emamaki
Singeniso, siphetfo,naletinye tindzima kuhleleke ngalokukhomba budlelwane bemicondvo.
Tikhona tinkhomba tekuvisisa luhlobo lwetemibhalo kanye nencwadzi lefundvwako.
Lulwimi, ithoni, nesitayela kuyancomeka futsi kuyemukeleka.
Lizinga 4
Lokwenetisako
½-8½ Emamaki
Sihloko sichazwe ngalokwenetisako kodvwa akakhoni kudzingidza tonkhe tinhlangotsi
Ikhona leminye imibono lesekela sihloko.
Cishe yonkhe imibono yesekelwe kodvwa lobufakazi abusibo lobujabulisako
Luhlobo lweTemibhalo nencwadzi ukuvisisa kancane.
Lokwenetisako
-5½ Emamaki
Tikhonyana tinkhomba tekuhleleka kwendzaba.
Kunemaphutsa ekusebentiseni lulwimi , ithoni nesitayela kusebentiseke kahle.
Sikhatsi lesinyenti tindzima cishe tibhaleke kahle.
Lizinga 3
Lokulingene
-07 Emamaki
Imphendvulo ayinalo lisasasa, ayihehi.
Imphendvulo ikhomba kusivisisa kancane sihloko.
Imibono ayivakali kahle futsi uyisebentisa kancane incwadzi kwesekela imibono yakhe.
Umfundzi akaluvisisi kahle luhlobo lwembhalo noma lencwadzi lefundvwako.
Lokulingene
-4½ Emamaki
Imibono ayikahleleki ngalokukhomba kuhambelana kwemicondvo
Kunemaphutsa ekuhleleni tindzima.
Kunemaphutsa ekusebentiseni lulwimi.
Ithoni nesitayela akuhambisani nenhloso yalombhalo.
Lizinga 2
Lokuyincenye
½-5½ Emamaki
Imibono ayikasekelwa ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Incwadzi akayati kahle neluhlobo lwetemibhalo akaluvisisi kahle.
Lokuyincenye
-3½ Emamaki
Kweswelakala kwesakhiwo kwenta imibono ingalandzeleki.
Lamaphutsa lamanyenti avele ente le eseyi ibe ngumbhalo longakaphumeleli.
Lizinga 1
-4 Emamaki
Imphendvulo inako kuhambelana nesihloko kodvwa imibono ilandzeleka kalukhuni.
kulesinye sikhatsi ayihambelani nesihloko.
Imibono lemincane lekhona ayikasekelwa ngekucaphuna encwadzini lefundvwako.
Kuvisisa luhlobo lwetemibhalo noma incwadzi lefundwvwako kusezingeni leliphansi kakhulu.
-02 Emamaki
Kulukhuni kubona kutsi uphendvula ngesihloko labutwe ngaso.
Kute luhlaka nesakhiwo
Kute tindzima noma kuchumana kwetindzima noma kwemicondvo.
Lizinga lekusebentisa lulwimi liphasi kakhulu.
